Beatriçe Gjergji, këngëtarja e Shkodra Elektronike që përfaqëson Shqipërinë në Eurovision 2025, u shfaq në tapetin e bruztë të festivalit me një fustan të veçantë të përbërë nga elemente simbolike. Fustani ishte e mbushur me elemente të trashëgimisë kulturore shqiptare, kryesisht zonave veriore, që nga motivet e qilimave popullore, te sahati i gjyshërve e deri tek fisheku në pajë.
Por, ndonëse elementet si qilimat apo ora e trashëguar ngjallin krenari dhe nostalgji, përfshirja e fishekut është një zgjedhje që meriton diskutim.
“Një fishek në pajë (zakon i lashtë shqiptar), një sahat i trashëguar nga gjyshërit e familjes, si dhe motivet e një qilimi popullor…janë vetëm disa nga elementet e shumtë që mban ky fustan,” shkruan faqja e RTSH-së në Instagram.
View this post on Instagram
Në traditën e lashtë shqiptare, fisheku në pajë kishte një domethënie të thellë (dhe të errët) sa simbolike, aq edhe praktike, fatkeqësisht. Ai ishte një plumb (fishek) i vërtetë që vendosej në pajën e nuses bashkë me sendet që sillte me vete nga shtëpia e prindërve.
Në natën e parë të martesës, nëse nusja nuk rezultonte e virgjër, dhëndri kishte “të drejtën” ta vriste. Po kështu, ai mund ta vriste edhe më vonë nëse ajo shfaqte mosbindje apo e tradhtonte. Në këto raste, sipas Kanunit, nuk kërkohej as gjakmarrje, sepse gruaja konsiderohej gjakprishëse, jo viktimë.
Fisheku nuk përfaqësonte thjesht një zakon, por një sistem ku trupi dhe jeta e gruas kontrolloheshin nga burri. Ai është simbol i një kulture të dhunës dhe kontrollit, i një kohe kur gruaja nuk kishte as zë e as të drejtë.
Shqipëria ka mjaft simbole të tjera pozitive për të treguar: veshjet tradicionale, instrumentet muzikore, artizanatin, mitologjinë, apo figurat e shquara të historisë. Fisheku, si një kujtim i dhunës gjinore në emër të nderit, nuk është një ndër to.
Në një skenë si Eurovision, ku përfaqësohet kultura përballë botës, jo vetëm folklori, por edhe vlerat e një shoqërie që ecën përpara, përfshirja e një simboli të tillë pa asnjë kontekst shpjegues apo kritik, është shqetësues.
Përfshirja e fishekut pa dhënë një sqarim narrative apo qëllim kritik, rrezikon të keqkuptohet.
