Nëse të ka marrë malli për fëmijërinë, kemi gjetur një ‘cheat code’ për të të kthyer në epokën e lumtur, ku nuk kishim fatura dhe zhyteshim në imagjinatë. Aventurat e Tom Sojerit” dhe “Udhëtimet e Guliverit” janë sugjerimet tona për tetorin (meqë do të ndihet edhe efekti i prapavijës së Mërkurit).
Rikthimi i dy klasikeve që formësuan imagjinatën e brezave
Ka libra që nuk i përkasin vetëm fëmijërisë, por vetë shpirtit njerëzor. Librat që na mësojnë si të ëndërrojmë, të dyshojmë, të guxojmë dhe të kërkojmë kuptim përtej së dukshmes. Të tillë janë “Aventurat e Tom Sojerit” nga Mark Twain dhe “Udhëtimet e Guliverit” nga Jonathan Swift, dy klasikë që tashmë rikthehen në shqip me përkthime të plota, të kujdesshme dhe të ndershme ndaj origjinalit, e me ilustrime që i japin jetë botëve të tyre fantastike.
Një rikthim që i jep frymë fëmijërisë dhe mendimit
Në një kohë kur letërsia klasike shpesh lexohet si detyrim, këto dy botime e bëjnë sërish leximin kënaqësi. Përkthimi i ri, i punuar me përkushtim, e sjell zërin e pastër të Twain-it dhe ironinë therëse të Swift-it pa humbur asgjë nga shpirti i epokës. Tekstet janë të plota, pa shkurtimet që shpesh ua kanë zbehur thellësinë, ndërsa ilustrimet e reja e kthejnë çdo faqe në një ftesë për të qëndruar më gjatë në universet e tyre.
Dy botë që duken të largëta, por flasin për të njëjtën gjë: rritjen
Tom Sojeri është fryma e lirisë, djaloshi që gjen aventurën në çdo qoshe të lumit Misisipi. Ndërsa Guliveri është njeriu i rritur që, duke udhëtuar në tokat e çuditshme të Liliputëve e gjigantëve, zbulon sa e vogël e sa e madhe mund të jetë njerëzimi. Njëri sheh botën me sytë e një fëmije që nuk pranon kufij; tjetri, me sytë e një të rrituri që kupton marrëzitë e shoqërisë. Të dy, në mënyra të ndryshme, na mësojnë të mos reshtim së pyeturi.
Rikthimi i këtyre dy klasikëve në gjuhën shqipe është një akt kulturor. Përkthimet janë dinjitoze dhe të përpikta, duke respektuar ritmin, ironinë, humorin dhe filozofinë që i kanë bërë këto vepra të pavdekshme. Janë libra që mund t’i lexosh fëmijë dhe t’i kuptosh ndryshe kur je i rritur, sepse çdo lexim zbulon një shtresë të re.
Libra që na kujtojnë pse lexojmë
Në një epokë të leximeve të shpejta, këto botime janë një ftesë për t’u kthyer te rrënjët e imagjinatës dhe mendimit. “Aventurat e Tom Sojerit” dhe “Udhëtimet e Guliverit” nuk janë vetëm histori, por pasqyra ku shohim veten: kureshtjen, ëndrrat, ironinë dhe shpresën për t’u bërë më të mirë. Dhe falë këtij rikthimi në shqip, ato marrin sërish frymë, për të ndriçuar një brez të ri lexuesish që kërkon autenticitet, humor dhe kuptim.
Pasazhe nga librat
1. Mosmirënjohja mes tyre konsiderohet krim madhor, siç kemi lexuar të jetë edhe në disa vende të tjera. Arsyetimi i tyre është: kushdo që ia kthen me të këqija mirëbërësit të tij, duhet të jetë armik i përbashkët i gjithë njerëzimit, ndaj të cilit s’ka asnjë detyrim e si rrjedhojë, një njeri i tillë s’e meriton jetën.
2. Ja pra, lexues i dashur, kam rrëfyer një histori besnike të udhëtimeve të mia për gjashtëmbëdhjetë vjet e më shumë se shtatë muaj, të cilën nuk e vesha me zbukurime, më shumë se me vërtetësi. Ndoshta mund të të kem habitur, si të tjerë, me rrëfimet e çuditshme e të pagjasa, por zgjodha të rrëfeja të vërtetën lakuriqe, në mënyrën e stilin më të thjeshtë, pasi plani im kryesor ishte të të informoja, jo të të zbavitja.
3. Atë natë u kthye shumë vonë në shtëpi dhe kur po kacavirrej me kujdes te dritarja, ra në pritën që i kishte zënë tetoja. Kur pa si i kishte katandisur rrobat, asaj iu shtua vendosmëria për t’ia kthyer në robëri e në punë të detyrueshme pushimin e së shtunës.
4. Ushtria e Tomit korri një fitore madhështore pas një beteje të gjatë e të ashpër. Pastaj u numëruan të vdekurit, u shkëmbyen robërit, u ra dakord për kushtet e sherrit të radhës dhe u caktua dita e betejës. Mandej ushtritë u rreshtuan dhe marshuan tutje. Tomi iu drejtua shtëpisë i vetëm.
