Mendja

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e disleksisë te fëmijët dhe të rriturit

Shkruar nga Anabel

16 Dhjetor 2020

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Disleksia është një çrregullim i të mësuarit që prek si fëmijët ashtu edhe të rriturit dhe ndikon në aftësinë për të lexuar, shqiptuar, shkruar dhe folur. Simptomat janë të ndryshme me moshën dhe ashpërsia e tyre mund të ndryshojë gjithashtu. Në përgjithësi, njerëzit me disleksi kanë vështirësi në ndarjen e fjalëve në tinguj të thjeshtë dhe njohjen e numrave. Ata e kanë të vështirë të mësojnë se si tingujt lidhen me shkronjat dhe fjalët, gjë që çon në lexim të ngadaltë dhe kuptim të dobët të leximit.

Disleksia shpesh njihet si aftësi e kufizuar në të lexuar. Më së shpeshti identifikohet në fëmijëri kur problemet e leximit bëhen të dukshme. Por disleksia mund të mos diagnostikohet për vite apo edhe dekada.

Disleksia nuk është e lidhur me inteligjencën, është një çrregullim neurobiologjik që prek pjesët e trurit të përfshirë në përpunimin e gjuhës. Pavarësisht nga baza e saj biologjike, disleksia nuk mund të diagnostikohet me një test të thjeshtë gjaku ose skanim të trurit. Kur mjekët bëjnë një diagnozë, ata marrin në konsideratë rezultatet e një serie testesh leximi së bashku me simptomat e raportuara nga personi, prindërit ose mësuesit.

Për fëmijët që kanë disleksi, truri e ka të vështirë të lidhë shkronjat me tingujt që ato lëshojnë dhe pastaj t'i bashkojë tingujt në fjalë. Pra, për dikë me disleksi, fjala "qen" mund të lexohet si "neq". Për shkak të këtyre përzierjeve, leximi mund të jetë një proces i ngadaltë dhe i vështirë.

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Vitet para shkollës

Shenjat më të hershme të disleksisë shfaqen rreth moshës 1 deri në 2 vjeç kur fëmijët mësojnë të prodhojnë tinguj. Fëmijët që nuk i thonë fjalët e para deri në moshën 15 muajshe ose frazat e para deri në moshën 2 vjeç, kanë një rrezik më të lartë për të zhvilluar disleksi. Sidoqoftë, jo të gjithë njerëzit me vonesa në të folur zhvillojnë disleksi dhe jo të gjithë njerëzit me disleksi kanë vonesa në të folur si fëmijë. Një vonesë në të folur është vetëm një sugjerim që prindërit t'i kushtojnë vëmendje zhvillimit të gjuhës.

Fëmijët nga familjet me një histori të vështirësive në të lexuar gjithashtu duhet të monitorohen nga afër për disleksi. Shenja të tjera paralajmëruese të disleksisë që lindin para moshës 5 vjeç përfshijnë:

- probleme për të mësuar dhe për të kujtuar emrat e shkronjave në alfabet
- vështirësi për të mësuar fjalët e zakonshme
- vështirësi për të njohur shkronjat e emrit
- shqiptimi i gabuar i fjalëve të njohura
- vështirësi për të njohur rrokjet.

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Vitet në kopsht dhe klasë të parë

Rreth moshës 5 ose 6 vjeç, kur fëmijët fillojnë të mësojnë të lexojnë, simptomat e disleksisë bëhen më të dukshme. Nuk ka një test të standardizuar për disleksi, kështu që mjeku i fëmijës do të punojë për të vlerësuar simptomat. Shenjat më të zakonshme janë:

- vështirësi në të ndarë fjalët në tinguj
- gabime në të lexuar
- ankesa se leximi është shumë i vështirë
- dëshirë për të mos shkuar në shkollë
- probleme në të folur dhe shqiptim
- probleme në shqiptimin e fjalëve themelore
- mosshoqërimi i shkronjave me tingujt

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Klasa e dytë deri në klasën e tetë

Shumë mësues nuk janë të trajnuar për të njohur disleksinë. Fëmijët që janë inteligjentë dhe aktivizohen në klasë, shpesh mund të mos kuptohen se kanë probleme me leximin. Shenjat më të zakonshme:

- vështirësi për të mësuar të lexojë
- lexim i ngadaltë dhe me vështirësi
- vështirësi në mësimin e fjalëve të reja dhe në shqiptimin e tyre
- përdorim i fjalorit të paqartë dhe të pasaktë
- përdorim i shumtë i “mmm ëëë” kur hezitojnë të flasin
- shqiptim i gabuar i fjalëve të gjata
- konfuzim për fjalët që tingëllojnë të ngjashme
- probleme për të kujtuar detaje, si emra dhe data
- shkrim dore i çrregullt

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Shkolla e mesme dhe universiteti

Shkolla e mesme dhe universiteti përfshijnë një seri të re sfidash për studentët me disleksi. Ata përballen me sfida akademike shumë më të vështira kur kuptimi i shpejtë i leximit është thelbësor. Studentëve të shkollës së mesme dhe universitetit u caktohet më shumë material për të lexuar. Pa trajtim, disleksia e fëmijërisë së disa njerëzve vazhdon në moshën e pjekurisë. Të tjerët do të përmirësohen natyrshëm. Përveç shenjave që janë parë tashmë në fëmijëri, shenjat e disleksisë në moshën e rritur mund të përfshijnë:

- vështirësi e madhe për të lexuar
- lexim i ngadaltë
- rrallë lexojnë për qejf
- shmangin leximin me zë të lartë në çdo situatë
- përdorim shpesh “ëëmmm”
- gjuhë e paqartë dhe jo preçize
- shqiptim i gabuar i emrave dhe vendeve
- fjalor i kufizuar
- mungojnë përgjigjet e shpejta në bisedim

Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Disleksia te të rriturit

Mungesa e një përkufizimi uniform të disleksisë e bën të vështirë problemin. Vlerësime të ndryshme sugjerojnë se deri në 5 deri në 10 përqind i popullsisë mund të ketë disleksi. Diagnostikohet zakonisht në fëmijëri, por disa njerëz nuk diagnostikohen kurrë. Nëse gjithmonë keni pasur probleme me leximin, ka shumë mundësi që të keni disleksi. Simptomat përfshijnë:

- mungesa e dëshirës për të lexuar për qejf
- shmangia e leximit me zë të lartë
- probleme për të kuptuar shakatë, fjalët dhe kuptimet e shprehjeve
- probleme në përmbledhjen e gjërave që lexojnë
- probleme në matematikë
Çfarë është dhe si të njohim simptomat e

Ndihma

Për fëmijët me probleme të të mësuarit, sa më herët të veprohet, aq më mirë. Nëse niveli i leximit të fëmijës është nën pritshmëritë e mësuesit, atëherë duhet të kontaktohet pediatri. Pediatri sugjëron takimin me një psikolog, specialist të aftësive të të nxënit, okulist, audiolog (specialist dëgjimi), logoped, neurolog etj. Nëse dyshoni se mund të keni disleksi të padiagnostikuar, nuk është kurrë vonë për të kërkuar ndihmë. Programet e arsimit për të rritur mund të ndihmojnë shumicën e njerëzve të përmirësojnë ndjeshëm aftësinë e tyre për të lexuar dhe shkruar në çdo moshë.

Artikull i rekomanduar:

Burimet: Healthline, WebMD, Mayo Clinic

MOS I HUMBISNI